Responsible® Programına Kimler Başvurabilir? Uygunluk Kriterleri ve Başvuru Süreci

Programdan yararlanmayı değerlendiren şirketlerin en sık sorduğu sorular ise oldukça temel: Responsible® Programına kimler başvurabilir? Responsible® Programı başvuru şartları nelerdir? İhracat kriteri nasıl hesaplanır ve Responsible® Programı başvurusu nasıl yapılır?

Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülen Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği – Responsible® Programı için başvuruda yalnızca belirli bir ihracat tutarına ulaşmak yeterli değildir. Şirketin sürdürülebilirlik yaklaşımı, yönetimin sürece katılımı ve projeyi yürütecek kurumsal kapasitesi de değerlendirme sürecinin bir parçasıdır.

Responsible® Programına Kimler Başvurabilir?

Güncel Responsible® Programı mevzuatına göre programa; cari yıldan önceki son üç takvim yılında toplam 300.000 ABD doları ve üzerinde ihracat gerçekleştiren imalatçı ve ihracatçı şirketler başvurabilir.

Buradaki önemli noktalardan biri, 300.000 ABD dolarlık ihracat şartının tek bir yıl için değil, başvuru yılından önceki son üç takvim yılının toplamı üzerinden değerlendirilmesidir.

Örneğin 2026 yılında Responsible® Programına başvurmayı planlayan bir şirket açısından 2023, 2024 ve 2025 yıllarında gerçekleştirilen ihracatın toplamı dikkate alınır.

Dolayısıyla Responsible® Programına başvurmayı düşünen şirketlerin ilk olarak son üç yıllık ihracat performanslarını ve imalatçı/ihracatçı statülerini kontrol etmeleri gerekir.

Responsible® Programındaki 300.000 ABD Doları İhracat Şartı Nasıl Hesaplanır?

Responsible® Programı başvuru şartları açısından en önemli güncellemelerden biri ihracat tutarının hesaplanma yöntemine ilişkindir.

10 Ağustos 2026 tarihli güncel Genelge kapsamında ihracat tutarı hesaplanırken başvuran şirketin yalnızca doğrudan gerçekleştirdiği ihracat değil;

• organik bağ bulunan şirket aracılığıyla gerçekleştirilen ihracat,
• grup şirketi aracılığıyla gerçekleştirilen ihracat,
• sektörel dış ticaret şirketi aracılığıyla gerçekleştirilen ihracat,
• dış ticaret sermaye şirketi aracılığıyla gerçekleştirilen ihracat,
• ihraç kayıtlı satışlar

da dikkate alınabilmektedir.

Bu düzenleme özellikle ihracatını doğrudan kendi şirketi üzerinden gerçekleştirmeyen üreticiler açısından önemlidir.

Bu nedenle “Doğrudan 300.000 ABD doları ihracatım yok, Responsible® Programına başvurabilir miyim?” sorusunun yanıtı şirketin ihracat yapısına göre değişebilir. Başvuru öncesinde grup şirketleri, dış ticaret şirketleri üzerinden yapılan ihracat ve ihraç kayıtlı satışların birlikte değerlendirilmesi faydalı olacaktır.

300.000 ABD Doları İhracat Yapmak Programa Kabul İçin Yeterli mi?

Hayır.

İhracat kriterinin karşılanması Responsible® Programına başvuru yapılabilmesi için temel koşullardan biridir, ancak şirketin otomatik olarak destek kapsamına alınacağı anlamına gelmez.

Ticaret Bakanlığı başvuruları değerlendirirken şirketlerin beş temel alandaki durumunu dikkate almaktadır:

1. Sürdürülebilirlik vizyonu ve stratejisi

Şirketin sürdürülebilirliği nasıl ele aldığı, mevcut politika, hedef ve çalışmalarının kurumsal stratejiyle ilişkisi değerlendirilir.

2. İhracat vizyonu ve kültürü

Şirketin dış pazarlardaki konumu, ihracat yaklaşımı ve uluslararası rekabet perspektifi dikkate alınır.

3. Üst yönetimin projeyi sahiplenme düzeyi

Responsible® Programının yalnızca sürdürülebilirlik veya çevre biriminin yürüttüğü bağımsız bir çalışma olarak ele alınmaması beklenir. Üst yönetimin dönüşüm sürecini sahiplenmesi değerlendirme kriterleri arasındadır.

4. Proje ekibinin niteliği

Şirket içinde Responsible® sürecini yönetecek ekibin oluşturulması ve ilgili fonksiyonların sürece dahil edilmesi önem taşır.

5. Sürdürülebilirlik stratejisinin şirketin mali yapısına uygunluğu

Belirlenen dönüşüm yaklaşımının şirketin ölçeği, kaynakları ve mali yapısıyla uyumu değerlendirilir.

Bu nedenle Responsible® Programına hazırlanırken yalnızca gerekli belgelerin tamamlanmasına değil, şirket içinde sürecin nasıl yönetileceğinin de belirlenmesine ihtiyaç vardır.

Responsible® Programı Başvuru Süreci Nasıl İlerler?

Responsible® Programı başvuru süreci, Responsible® Portalı ile Ticaret Bakanlığı Destek Yönetim Sistemi (DYS) üzerinden yürütülmektedir. Bakanlık, başvuruların DYS üzerinden gerçekleştirildiğini belirtmektedir.

Süreç genel olarak aşağıdaki adımlardan oluşur.

1. Responsible® Portalı Üzerinden Ön Değerlendirme

İlk aşamada şirket, Responsible® Portalında yer alan ön değerlendirme çalışmasını tamamlar.

Responsible® Ön Değerlendirme Karnesi; şirketin vizyon, çevre, sosyal ve yönetişim alanlarındaki sürdürülebilirlik ve dijitalleşme olgunluk seviyesini ortaya koymaya yönelik bir başlangıç değerlendirmesidir.

Karnedeki sonuçlar şirket tarafından portala girilen beyana dayalı veriler üzerinden oluşturulur ve bu aşamadaki veriler doğrulanmış veri niteliğinde değildir.

2. Başvuru Formu ve Belgelerin Hazırlanması

Responsible® Portalı üzerindeki işlemlerin ardından program başvurusu için gerekli form ve belgeler hazırlanır.

Başvuru; portalda yer alan başvuru formu ile Bakanlığın belirlediği başvuru belgeleri kullanılarak gerçekleştirilir. Güncel başvuru belgeleri Ticaret Bakanlığının Responsible® Programı sayfasında yayımlanmaktadır.

3. Başvurunun DYS Üzerinden Bakanlığa İletilmesi

Hazırlanan başvuru DYS üzerinden Ticaret Bakanlığına iletilir.

DYS üzerinden başvuru yapacak şirketlerin sistemde tanımlı olması ve şirket adına işlem gerçekleştirecek kullanıcıların yetkilendirilmesi gerekir. Ticaret Bakanlığı ayrıca başvurudan önce MERSİS üzerindeki şirket bilgilerinin güncelliğinin kontrol edilmesini önermektedir.

4. Ticaret Bakanlığı Değerlendirmesi

Başvurunun ardından şirket yalnızca ihracat tutarı açısından değil; sürdürülebilirlik vizyonu, ihracat kültürü, üst yönetim sahipliği, proje ekibi ve mali yapı açısından da değerlendirilir.

Değerlendirme sonucu şirkete DYS üzerinden bildirilir.

5. Destek Kapsamına Alınma ve Faz 1 Süreci

Başvurusu uygun bulunan şirketler destek kapsamına alındıktan sonra Faz 1 – Mevcut Durum Analizi ve Sürdürülebilirlik Yol Haritasının Oluşturulması aşamasına geçer.

Faz 1 kapsamında şirketin Yeşil Mutabakata uyum konusundaki olgunluğu vizyon, çevre, sosyal ve yönetişim kriterleri üzerinden değerlendirilir. Analiz sonucunda gelişime açık alanlar belirlenerek bu alanlara yönelik projelerden oluşan sürdürülebilirlik yol haritası hazırlanır.

Responsible® Programı Danışmanlık Firması Nasıl Seçilir?

Faz 1 çalışması herhangi bir danışmanlık firması tarafından gerçekleştirilemez.

Bu çalışma, Ticaret Bakanlığı tarafından Responsible® Programı danışmanlık firması olarak yetkilendirilmiş şirketler tarafından yürütülür.

Destek kapsamına alınan şirketin Faz 1 aşamasına geçerken Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş Responsible® Programı danışmanlık firmalarından üç ayrı teklif alması gerekir.

Şirket, aldığı üç teklif ile birlikte ilgili ön onay formunu DYS üzerinden Bakanlığa iletir.

Bakanlığın ön onayının ardından danışmanlık süreci başlatılır.

Bu nedenle danışmanlık firması seçiminde yalnızca teklif bedeline değil; firmanın şirketin faaliyet gösterdiği sektördeki deneyimine, çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik konularındaki teknik kapasitesine ve yol haritasındaki projeleri uygulanabilir şekilde tanımlayabilme yetkinliğine de dikkat edilmesi önemlidir.

Responsible® Programı Başvurusu Reddedilirse Tekrar Başvuru Yapılabilir mi?

Evet.

Responsible® Programı kapsamında destek kapsamına alınması uygun bulunmayan şirketler, ret kararının kendilerine tebliğ edilmesinden itibaren 6 ay sonra yeniden başvuru yapabilir.

Başvuruda eksik bilgi veya belge bulunması halinde ise şirketlere eksikliklerin giderilmesi için en fazla üç aylık süre tanınır. Bu süre içinde eksiklikler tamamlanmazsa başvuru reddedilir ve şirket ret bildiriminden altı ay sonra tekrar başvurabilir.

Bu nedenle başvuru öncesinde gerekli bilgi ve belgelerin kontrol edilmesi sürecin verimli ilerlemesi açısından önem taşır.

Responsible® Programına Başvurmadan Önce Şirketler Nasıl Hazırlanmalı?

Responsible® Programı için hazırlık yalnızca DYS üzerinde bir form doldurmaktan ibaret değildir.

Başvuru öncesinde şirketlerin özellikle şu konuları gözden geçirmesi faydalıdır:

• son üç yıllık ihracat verilerinin kontrol edilmesi,
• doğrudan ve dolaylı ihracat yapısının belirlenmesi,
• mevcut sürdürülebilirlik stratejisi ve hedeflerinin değerlendirilmesi,
• çevre, enerji, emisyon, su ve atık verilerinin hazırlanması,
• sosyal ve yönetişim uygulamalarının gözden geçirilmesi,
• sürdürülebilirlik konusunda mevcut politika ve prosedürlerin belirlenmesi,
• Responsible® sürecini yönetecek şirket içi ekibin oluşturulması,
• üst yönetimin süreçteki rolünün netleştirilmesi.

Buradaki amaç başvuru öncesinde şirketin “mükemmel” bir sürdürülebilirlik performansına ulaşması değildir. Responsible® Programının temel amaçlarından biri zaten şirketin mevcut durumunu belirlemek ve gelişime açık alanları sistematik bir sürdürülebilirlik yol haritasına dönüştürmektir.

Responsible® Programına Başvurmalı mısınız?

Responsible® Programı özellikle ihracat pazarlarında sürdürülebilirlik beklentilerinin arttığını gören, ancak hangi alanlara öncelik vermesi gerektiğini belirlemek isteyen şirketler açısından önemli bir başlangıç noktası sağlayabilir.

Program sayesinde şirketler sürdürülebilirlik çalışmalarını birbirinden bağımsız projeler olarak yürütmek yerine mevcut durumlarını analiz ederek ihtiyaçlarını önceliklendirebilir ve orta-uzun vadeli bir dönüşüm yol haritası oluşturabilir.

Bu nedenle Responsible® Programına uygunluk değerlendirilirken yalnızca “Destekten yararlanabilir miyiz?” sorusuna değil, “Bu program şirketimizin sürdürülebilirlik dönüşümünü nasıl yapılandırabilir?” sorusuna da odaklanılması gerekir.

Metsims ile Responsible® Programı Başvuru ve Faz 1 Süreci

Metsims, T.C. Ticaret Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş Responsible® Programı danışmanlık firması olarak şirketlerin program kapsamındaki Faz 1 çalışmalarını gerçekleştirmektedir.

Sürdürülebilirlik stratejisi, iklim değişikliği, kurumsal ve ürün karbon ayak izi, yaşam döngüsü değerlendirmesi, sürdürülebilirlik raporlaması, kaynak verimliliği ve çevresel performans alanlarındaki teknik uzmanlığımızla şirketlerin mevcut durumlarının değerlendirilmesi ve uygulanabilir sürdürülebilirlik yol haritalarının oluşturulması süreçlerinde destek sağlıyoruz.

Responsible® Programı başvuru şartlarını sağlayıp sağlamadığınızı değerlendirmek ve sürece ilişkin bilgi almak için Metsims ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.