Responsible® Markası Nedir? Nasıl Alınır ve Şirketlere Ne Gibi Avantajlar Sağlar?

Bu kapsamda T.C. Ticaret Bakanlığı tarafından hayata geçirilen Responsible® Programı, ihracatçı şirketlerin sürdürülebilirlik kapasitelerini geliştirmelerini destekleyen bir mekanizma sunuyor. Program kapsamında belirlenen kriterleri karşılayan şirketlere verilen Responsible® markası kullanım izni ise şirketlerin sürdürülebilirlik alanındaki kurumsal yetkinliklerini görünür kılmalarına olanak tanıyor.

Peki, Responsible® markası nedir, nasıl alınır, kimler kullanabilir ve şirketlere ne gibi avantajlar sağlar?

Responsible® Markası Nedir?

Responsible® markası, T.C. Ticaret Bakanlığı adına tescil edilerek koruma altına alınmış, vizyon, çevre, sosyal ve yönetişim temelli sürdürülebilirlik kriterlerine göre belirli bir seviyenin üzerinde olduğu tespit edilen şirketlere Bakanlık tarafından kullanım izni verilen bir markadır.

Responsible® markası, Ticaret Bakanlığının Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği kapsamında yürütülen Responsible® Programı ile ilişkilidir. Program; şirketlerin sürdürülebilirlik alanındaki mevcut durumlarının analiz edilmesini, gelişim ihtiyaçlarının belirlenmesini ve yeşil dönüşüm hedeflerine yönelik projelerin geliştirilmesini kapsar.

Responsible® markasının değerlendirme yaklaşımında dört temel alan öne çıkar:

• Vizyon: Sürdürülebilirliğin kurumsal stratejiye entegrasyonu, uzun vadeli hedefler

ve yeşil dönüşüm yaklaşımı.

• Çevre: Enerji ve kaynak verimliliği, sera gazı emisyonları, atık yönetimi ve çevresel etkilerin azaltılması.
• Sosyal: Çalışan hakları, iş sağlığı ve güvenliği, insan hakları ve sosyal sorumluluk uygulamaları.
• Yönetişim: Kurumsal yönetim yapısı, etik ilkeler, risk yönetimi ve sürdürülebilirlik performansının izlenmesi.

Bu yönüyle Responsible® markası, yalnızca çevresel performansı değil, sürdürülebilirliğin şirketlerin stratejik ve operasyonel süreçlerine ne ölçüde entegre edildiğini de dikkate alan bir değerlendirme yaklaşımına dayanır.

Responsible® Markası Nasıl Alınır?

Responsible® markası kullanım hakkı, T.C. Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen değerlendirme ve onay süreçleri sonucunda elde edilir. Responsible® Programı'na katılım, tek başına marka kullanım izni kazanıldığı anlamına gelmez.

10 Ağustos 2026 tarihli güncel Genelge'ye göre Responsible® markası kullanım izni, Faz 1 Mevcut Durum Analizi ve Sürdürülebilirlik Yol Haritası Raporu'nun değerlendirilmesi sonucunda verilebilir.

Marka kullanım iznine yönelik süreç şu aşamalardan oluşur:

1. Responsible® Programı'na Başvuru ve Destek Kapsamına Alınma

Responsible® markasını kullanmak isteyen şirketlerin öncelikle Responsible® Programı'nın destek kapsamına alınmış olması gerekir.

Güncel düzenlemeye göre programa, başvuru yılından önceki son üç takvim yılında toplam 300.000 ABD doları ve üzerinde ihracat yapan imalatçı ve ihracatçı şirketler başvurabilir.

Şirketlerin sürdürülebilirlik vizyonu ve stratejisi, ihracat yaklaşımı, üst yönetimin projeyi sahiplenme düzeyi, proje ekibinin niteliği ve sürdürülebilirlik stratejisinin mali yapıya uygunluğu Bakanlık tarafından değerlendirilir.

Başvurusu uygun bulunan şirketler Responsible® Programı'nın destek kapsamına alınır.

2. Mevcut Durum Analizi ve Sürdürülebilirlik Yol Haritasının Hazırlanması (Faz 1)

Responsible® Programı'nın ilk aşamasında, Bakanlık tarafından yetkilendirilen danışmanlık firmaları aracılığıyla şirketlerin sürdürülebilirlik olgunluk düzeyi analiz edilir.

Mevcut durum analizi kapsamında şirketlerin vizyon, çevre, sosyal ve yönetişim alanlarındaki uygulamaları değerlendirilir. Bu değerlendirme sonucunda şirketin güçlü yönleri, gelişime açık alanları ve öncelikli sürdürülebilirlik ihtiyaçları belirlenir.

Elde edilen bulgular doğrultusunda şirketin yeşil dönüşüm hedeflerine ulaşmasını destekleyecek projeleri içeren bir sürdürülebilirlik yol haritası hazırlanır.

3. Faz 1 Raporunun Bakanlık Tarafından Değerlendirilmesi

Hazırlanan Faz 1 Mevcut Durum Analizi ve Sürdürülebilirlik Yol Haritası Raporu, Ticaret Bakanlığı tarafından değerlendirilir.

Raporun Bakanlık tarafından onaylanması, şirketin Responsible® markası kullanım iznine başvurabilmesi açısından temel aşamalardan biridir.

Bununla birlikte Faz 1 raporunun onaylanması, şirketin otomatik olarak marka kullanım hakkı kazandığı anlamına gelmez.

4. Responsible® Markası Kullanım İzni Başvurusu

Faz 1 raporu onaylanan şirketler, güncel Genelge'nin EK-11'inde yer alan Responsible® Markası Kullanımı Talebine İlişkin Başvuru Formu ile Ticaret Bakanlığına başvurabilir.

Marka kullanım izni talebi Bakanlık tarafından değerlendirilir ve uygun bulunan şirketlere kullanım izni verilebilir.

Responsible® markası, Bakanlığın kullanım iznine ilişkin onay tarihinden itibaren beş yıl süreyle kullanılabilir.

Bu nedenle marka kullanım hakkının elde edilmesi için Responsible® Programı'nın destek kapsamına alınmış olmak, Faz 1 değerlendirme sürecini tamamlamak ve Bakanlıktan ayrıca marka kullanım onayı almak gerekir.

Responsible® Markası Nerelerde Kullanılabilir?

Responsible® markasının kullanım alanları, 10 Ağustos 2026 tarihli Genelge ile ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Marka kullanım izni alan şirketler, Responsible® markasını kurumsal iletişimden ürün ambalajlarına, dijital platformlardan ticari ilişkilere kadar farklı alanlarda kullanabilir.

Kurumsal Kimlik ve Dijital İletişim

Responsible® markası; şirket kataloglarında, kartvizitlerde, antetli kâğıtlarda ve diğer kurumsal basılı materyallerde kullanılabilir.

Bunun yanı sıra şirketler markayı kurumsal internet sitelerinde, sosyal medya hesaplarında, e-posta imzalarında ve mobil uygulamalarında da kullanabilir.

Bu kullanım alanları, şirketlerin Responsible® Programı kapsamında elde ettikleri marka kullanım hakkını müşterilerine, yatırımcılarına, çalışanlarına ve diğer paydaşlarına duyurmalarına olanak tanır.

Ürün, Ambalaj ve Etiketler

Responsible® markasının kullanım izni kapsamında değerlendirilebilen alanlardan biri de ürün ve ambalajlardır.

Marka kullanım hakkına sahip şirketler Responsible® markasını ürün ambalajlarında, fiziksel etiketlerde, koli ve kutularda kullanabilir.

Ancak bu kullanımın önemli bir koşulu bulunmaktadır. Responsible® markası, kullanım hakkı verilen şirketin unvanıyla birlikte kurumsal materyallerde veya ilgili şirkete ait tescilli markayla birlikte kullanılabilir.

Responsible® markasıyla birlikte kullanılacak tescilli markanın, Faz 1 Mevcut Durum Analizi ve Sürdürülebilirlik Yol Haritası çalışmasında incelenen alt sektörde kullanılması gerekir.

Dolayısıyla Responsible® markasının ürünlerde kullanımı, şirketin sahip olduğu tüm ürün ve markalar için sınırsız bir kullanım yetkisi olarak değerlendirilmemelidir.

Reklam, Pazarlama ve Ticari İlişkiler

Responsible® markası, şirketlerin reklam ve pazarlama faaliyetlerinde de kullanılabilir.

Fuar stantları, basın bültenleri, reklam kampanyaları, arama motoru reklamları ve e-ticaret pazar yerleri bu kullanım alanları arasında yer alır.

Marka ayrıca satış tekliflerinde, tedarikçi sözleşmelerinde, bayi ve distribütör toplantılarında, banka ve teşvik başvurularında, devlet ihalelerinde ve yatırımcı sunumlarında kullanılabilir.

Sürdürülebilirlik Raporları ve İşveren Markası

Responsible® markası, şirketlerin faaliyet raporlarında, sürdürülebilirlik raporlarında ve kurumsal sosyal sorumluluk çalışmalarına yönelik iletişim materyallerinde de yer alabilir.

İş ilanları, işe alım sunumları ve ofis içi kurumsal görseller de markanın kullanılabileceği diğer alanlar arasındadır.

Bu geniş kullanım kapsamı, Responsible® markasını sürdürülebilirlik çalışmalarının kurumsal iletişimde görünür hâle getirilmesine yardımcı olan bir araç konumuna taşımaktadır.

Responsible® Markası Şirketlere Ne Gibi Avantajlar Sağlar?

Responsible® markası, ihracatçı şirketlerin sürdürülebilirlik alanındaki kurumsal yetkinliklerini ve yeşil dönüşüm çalışmalarını paydaşlarına aktarmalarını destekleyebilir.

Bununla birlikte markanın potansiyel avantajları, yalnızca kullanım iznine değil, şirketlerin bu süreçte geliştirdikleri sürdürülebilirlik yönetimi kapasitesine de bağlıdır.

Uluslararası Pazarlarda Kurumsal Güvenilirliği Destekleme

Uluslararası pazarlarda faaliyet gösteren şirketler, müşterilerinin ve iş ortaklarının sürdürülebilirlik performansına ilişkin artan beklentileriyle karşılaşmaktadır.

Responsible® markası, şirketin Ticaret Bakanlığının belirlediği kriterler kapsamında bir sürdürülebilirlik değerlendirme sürecinden geçtiğini göstermesi bakımından kurumsal iletişimde kullanılabilecek bir unsurdur.

Bu durum, özellikle ihracat odaklı şirketlerin sürdürülebilirlik yaklaşımlarını uluslararası müşterilerine ve diğer paydaşlarına daha sistematik biçimde aktarmalarını destekleyebilir.

Sürdürülebilirlik Performansının Görünürlüğünü Artırma

Şirketler, karbon emisyonlarının azaltılması, enerji verimliliğinin geliştirilmesi, kaynak kullanımının iyileştirilmesi ve sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimi gibi alanlarda çeşitli çalışmalar yürütmektedir.

Ancak bu çalışmaların kurumsal stratejiyle ilişkilendirilmesi ve paydaşlara güvenilir biçimde aktarılması da önem taşır.

Responsible® markası, şirketlerin sürdürülebilirlik alanındaki değerlendirme süreçlerini ve kurumsal yetkinliklerini görünür kılmalarına katkıda bulunabilir.

Bu kapsamda şirketlerin Responsible® markasına ilişkin iletişimlerinde somut performans göstergelerini, ölçülebilir hedefleri ve doğrulanabilir sürdürülebilirlik verilerini esas almaları önemlidir.

Yeşil Dönüşüm ve İhracat Rekabetçiliğini Destekleme

Avrupa Birliği'nin yeşil dönüşüm politikaları, ihracatçı şirketlerin üretim süreçlerinden tedarik zincirlerine kadar farklı alanlarda yeni gerekliliklerle karşılaşmasına neden olmaktadır.

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM/CBAM), sürdürülebilir ürün gereklilikleri ve tedarik zinciri beklentileri, şirketlerin çevresel performanslarını geliştirmelerini ve sürdürülebilirlik verilerini daha etkin yönetmelerini gerektirmektedir.

Responsible® Programı kapsamında gerçekleştirilen mevcut durum analizi ve sürdürülebilirlik yol haritası çalışmaları, şirketlerin bu gelişmeler karşısındaki hazırlık düzeylerini değerlendirmelerine ve öncelikli dönüşüm ihtiyaçlarını belirlemelerine yardımcı olabilir.

Ancak Responsible® markasına sahip olunması, Avrupa Birliği düzenlemelerine otomatik olarak uyum sağlandığı anlamına gelmez. Şirketlerin tabi oldukları düzenlemelerin gerekliliklerini ayrıca yerine getirmeleri gerekir.

Kurumsal Sürdürülebilirlik Yönetimini Güçlendirme

Responsible® Programı'nın Faz 1 aşamasında gerçekleştirilen değerlendirmeler, şirketlerin sürdürülebilirlik yönetimindeki eksikliklerini ve gelişim fırsatlarını belirlemelerine olanak tanır.

Bu süreç sayesinde şirketler sürdürülebilirlik risk ve fırsatlarını daha sistematik değerlendirebilir, öncelikli iyileştirme alanlarını belirleyebilir ve ölçülebilir hedefler geliştirebilir.

Böylece Responsible® markası, yalnızca kurumsal iletişimde kullanılan bir unsur değil, sürdürülebilirlik stratejisinin geliştirilmesine yönelik çalışmalarla ilişkili bir çıktı olarak da önem kazanır.

Responsible® Markası Bir Sürdürülebilirlik Sertifikası mıdır?

Responsible® markası ile sürdürülebilirlik sertifikalarının aynı anlama gelmediğinin altını çizmek gerekir.

Responsible® markası, Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen sürdürülebilirlik kriterleri ve değerlendirme süreçleri doğrultusunda şirketlere kullanım izni verilen tescilli bir markadır.

Bu nedenle ISO 14001 gibi uluslararası yönetim sistemi standartları kapsamında verilen bir sertifika veya belirli bir ürünün çevresel performansını doğrulayan bağımsız bir ürün sertifikası olarak değerlendirilmemelidir.

Responsible® markasının kullanılması; bir şirketin karbon nötr olduğu, tüm üretim süreçlerinin sıfır emisyonla gerçekleştirildiği veya ürünlerinin çevresel etkilerinin bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

Bu ayrım, şirketlerin sürdürülebilirlik iletişimlerinde yanıltıcı çevresel beyanlardan kaçınmaları açısından önemlidir.

Grup Şirketleri Responsible® Markasını Kullanabilir mi?

Responsible® marka kullanım hakkı, Ticaret Bakanlığı tarafından izin verilen tüzel kişiliğe özgüdür.

Bu nedenle bir şirketin Responsible® markası kullanım hakkına sahip olması, aynı holding bünyesindeki diğer şirketlerin de bu markayı kendi kurumsal kimlikleri altında kullanabilecekleri anlamına gelmez.

Güncel düzenlemeye göre, marka kullanım hakkı bulunan şirketle organik bağı olan veya aynı holding çatısı altında bulunan şirketler, Responsible® markasını kendi unvanlarıyla birlikte kurumsal materyallerinde kullanamaz.

Bununla birlikte marka kullanım hakkına sahip şirkete ait tescilli markalı ürünlerde, ilgili tescilli markayla birlikte Responsible® markasının kullanılmasına belirlenen koşullar çerçevesinde izin verilmektedir.

Benzer şekilde, marka kullanım hakkı bulunan şirketin tescilli markasına ait satış ağına dahil bayi ve franchise birimleri de söz konusu tescilli markalı ürünlerin satışına yönelik ürünlerde ve tamamlayıcı veya yardımcı malzemelerde Responsible® markasını kullanabilir.

Ancak bu durum, marka kullanım hakkının ilgili şirketlere devredildiği anlamına gelmez.

Responsible® marka kullanım hakkı üçüncü kişilere devredilemez, kiralanamaz, alt lisanslamaya veya temlike konu edilemez.

Şirketin tür değiştirmesi, birleşmesi, devralınması veya mülkiyet ve kontrol yapısının değişmesi gibi durumlarda da marka kullanım hakkı kendiliğinden başka bir tüzel kişiliğe geçmez. Hakkın devamı Bakanlığın onayına tabidir.

Ayrıca hisse payı değişikliklerinin 30 iş günü içerisinde Ticaret Bakanlığına bildirilmesi gerekir.

Responsible® Markası ile Responsible® Programı Arasındaki Fark Nedir?

Responsible® Programı ve Responsible® markası birbirleriyle ilişkili olmakla birlikte farklı işlevlere sahiptir.

Responsible® Programı, ihracatçı şirketlerin sürdürülebilirlik kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik üç aşamalı bir destek mekanizmasıdır:

• Faz 1: Mevcut durum analizi ve sürdürülebilirlik yol haritasının oluşturulması.
• Faz 2: Sürdürülebilirlik yol haritasındaki projelere yönelik uygulama danışmanlığı.
• Faz 3: Proje çıktılarının izlenmesi ve doğrulanması.

Responsible® markası ise program kapsamında belirlenen değerlendirmeler sonucunda uygun bulunan şirketlere Ticaret Bakanlığı tarafından kullanım izni verilen tescilli markadır.

Responsible® markası kullanım iznine başvurabilmek için Faz 1 raporunun Bakanlık tarafından onaylanması gerekir. Marka kullanım izni için Faz 2 ve Faz 3 süreçlerinin tamamlanması zorunlu bir ön koşul olarak düzenlenmemiştir.

Dolayısıyla Responsible® Programı'nın destek kapsamına alınan her şirketin otomatik olarak Responsible® markasını kullanma hakkı bulunmamaktadır.

Responsible® Markası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Responsible® markası kimlere verilir?

Responsible® markası kullanım izni, Ticaret Bakanlığı tarafından Responsible® Programı'nın destek kapsamına alınan ve Faz 1 raporunun değerlendirilmesi sonucunda marka kullanım başvurusu uygun bulunan şirketlere verilebilir.

Responsible® markası nasıl alınır?

Şirketlerin öncelikle Responsible® Programı'nın destek kapsamına alınması, Faz 1 Mevcut Durum Analizi ve Sürdürülebilirlik Yol Haritası Raporu'nun Bakanlık tarafından onaylanması ve ardından EK-11 başvuru formu aracılığıyla marka kullanım izni talebinde bulunması gerekir.

Responsible® markası kaç yıl geçerlidir?

Responsible® markası, Ticaret Bakanlığının marka kullanım iznine ilişkin onay tarihinden itibaren 5 yıl süreyle kullanılabilir.

Responsible® markası ürünlerde kullanılabilir mi?

Evet. Marka kullanım izni bulunan şirketler, Responsible® markasını ürünlerde, ambalajlarda, fiziksel etiketlerde, koli ve kutularda kullanabilir. Ancak kullanımın, Genelge'de belirtilen şirket unvanı veya ilgili tescilli marka koşullarına uygun olması gerekir.

Responsible® markası almak için Faz 2 ve Faz 3 aşamalarını tamamlamak gerekir mi?

Hayır. Güncel Genelge kapsamında marka kullanım izni, Faz 1 raporunun değerlendirilmesi sonucunda verilebilir. Faz 2 ve Faz 3 aşamalarının tamamlanması, marka kullanım başvurusu için zorunlu bir ön koşul değildir.

Responsible® markası kullanım başvurusu reddedilirse yeniden başvuru yapılabilir mi?

Evet. Marka kullanım hakkı başvurusu uygun bulunmayan şirketler, kararın tebliğ edildiği tarihten en erken 1 yıl sonra yeniden başvuruda bulunabilir.

Responsible® markası başka bir şirkete devredilebilir mi?

Hayır. Responsible® marka kullanım hakkı, kullanım izni verilen tüzel kişiliğe özgüdür ve üçüncü kişilere devredilemez, kiralanamaz veya alt lisans kapsamında kullandırılamaz.

Responsible® markası Avrupa Yeşil Mutabakatı'na uyumu garanti eder mi?

Hayır. Responsible® markası, şirketin Bakanlık tarafından belirlenen sürdürülebilirlik kriterleri kapsamında değerlendirildiğini gösterir. Ancak AB düzenlemelerine yönelik tüm hukuki ve teknik yükümlülüklerin yerine getirildiği anlamına gelmez.

Sonuç: Responsible® Markasının Şirketlerin Yeşil Dönüşüm Sürecindeki Önemi

Responsible® markası, Türkiye'deki ihracatçı şirketlerin sürdürülebilirlik alanındaki kurumsal yetkinliklerini görünür hâle getirmelerine olanak tanıyan bir uygulamadır.

Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülen Responsible® Programı kapsamında gerçekleştirilen mevcut durum analizi ve sürdürülebilirlik yol haritası çalışmaları, şirketlerin yeşil dönüşüm ihtiyaçlarını belirlemelerine, öncelikli gelişim alanlarını tespit etmelerine ve sürdürülebilirlik stratejilerini güçlendirmelerine katkı sağlar.

10 Ağustos 2026 tarihli düzenlemeyle Responsible® markasının kullanım alanlarının ayrıntılandırılması, şirketlere markayı kurumsal iletişim, ürün, ambalaj, pazarlama ve ticari ilişkiler gibi farklı alanlarda değerlendirme imkânı sunmaktadır.

Bununla birlikte Responsible® markasının şirketler açısından asıl değeri, kullanım izninin elde edilmesinden çok, bu sürecin sürdürülebilirlik performansını geliştirmeye yönelik somut adımlarla desteklenmesinde ortaya çıkar.

Metsims Sustainability Consulting, sürdürülebilirlik stratejisi, çevresel performans yönetimi, karbon ayak izi hesaplamaları ve sürdürülebilirlik raporlaması alanlarındaki uzmanlığıyla şirketlerin yeşil dönüşüm ihtiyaçlarının değerlendirilmesi ve uygulanabilir sürdürülebilirlik projelerinin geliştirilmesi süreçlerine destek sunmaktadır.