Responsible® Programına Hazırlık: Şirketlerin İlk Olarak Atması Gereken 7 Adım

Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülen Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği – Responsible® Programı, şirketlerin mevcut sürdürülebilirlik durumlarının analiz edilmesi, gelişim alanlarının belirlenmesi ve bu alanlara yönelik projelerden oluşan bir sürdürülebilirlik yol haritası hazırlanması üzerine kuruludur.

Program üç aşamadan oluşmaktadır:

Faz 1: Mevcut Durum Analizi ve Sürdürülebilirlik Yol Haritasının Oluşturulması

Faz 2: Sürdürülebilirlik yol haritasındaki projelere yönelik uygulama danışmanlığı

Faz 3: Proje çıktılarının izlenmesi ve doğrulanması

Bu nedenle Responsible® Programına hazırlığın temel amacı yalnızca gerekli başvuru belgelerini tamamlamak değil, şirketi detaylı bir sürdürülebilirlik değerlendirmesine hazırlamaktır.

1. Responsible® Programı Başvuru Şartlarını Sağlayıp Sağlamadığınızı Kontrol Edin

Responsible® Programına hazırlığın ilk adımı şirketin programa başvuru açısından uygun olup olmadığının belirlenmesidir.

10 Ağustos 2026 tarihli güncel Genelgeye göre Responsible® Programına, cari yıldan önceki son üç takvim yılında toplam 300.000 ABD doları ve üzerinde ihracat yapan imalatçı ve ihracatçı şirketler başvurabilir.

İhracat tutarı hesaplanırken belirli koşullar kapsamında şirketin;

• doğrudan gerçekleştirdiği ihracat,
• organik bağ bulunan şirket aracılığıyla gerçekleştirdiği ihracat,
• grup şirketi üzerinden gerçekleştirilen ihracat,
• sektörel dış ticaret şirketi veya dış ticaret sermaye şirketi aracılığıyla gerçekleştirilen ihracat,
• ihraç kayıtlı satışları

da dikkate alınabilmektedir.

Bu nedenle ilk hazırlık çalışması olarak şirketin son üç yıllık ihracat yapısının finans ve dış ticaret ekipleriyle birlikte gözden geçirilmesi faydalıdır.

İlk kontrol listeniz:

• İmalatçı ve ihracatçı şirket statüsünde miyiz?
• Son üç takvim yılındaki toplam ihracatımız 300.000 ABD doları eşiğini karşılıyor mu?
• Doğrudan ihracat dışında dikkate alınabilecek ihraç kayıtlı satışlarımız veya grup şirketleri üzerinden ihracatımız bulunuyor mu?

Bu soruların başvuru hazırlığının en başında netleştirilmesi gerekir.

2. Responsible® Sürecini Yönetecek Şirket İçi Ekibi Belirleyin

Responsible® Programı yalnızca çevre veya sürdürülebilirlik departmanı tarafından yürütülebilecek dar kapsamlı bir çalışma değildir.

Ticaret Bakanlığının başvuru değerlendirmesinde üst yönetimin projeyi sahiplenme düzeyi ve proje ekibinin niteliği doğrudan dikkate alınmaktadır.

Bu nedenle başvuru öncesinde şirket içinde Responsible® sürecinden sorumlu bir ana ekip belirlenmesi önemlidir.

Şirketin organizasyon yapısına bağlı olarak ekipte;

• sürdürülebilirlik,
• çevre,
• enerji,
• üretim,
• kalite,
• iş sağlığı ve güvenliği,
• insan kaynakları,
• satın alma,
• tedarik zinciri,
• Ar-Ge,
• finans,
• bilgi teknolojileri,
• dış ticaret

gibi fonksiyonların temsil edilmesi gerekebilir.

Her departmanın sürekli olarak bütün toplantılara katılması gerekmeyebilir. Ancak hangi verinin hangi bölüm tarafından sağlanacağı ve hangi konularda hangi kişilerin sorumlu olduğu baştan belirlenmelidir.

Şirket içinde üç rolü netleştirin

Üst Yönetim Temsilcisi: Süreci üst yönetim seviyesinde sahiplenen kişi.

Proje koordinatörü: Responsible® çalışmalarının şirket içindeki günlük koordinasyonundan sorumlu kişi.

Veri ve konu sorumluları: Çevre, enerji, insan kaynakları, satın alma, finans ve diğer alanlardaki bilgi ve belgeleri sağlayacak kişiler.

Bu yapı Faz 1 mevcut durum analizi sırasında bilgi akışını önemli ölçüde kolaylaştırabilir.

3. Mevcut Sürdürülebilirlik Çalışmalarınızın Envanterini Çıkarın

Responsible® Programına başvurmak için şirketin bütün sürdürülebilirlik çalışmalarını tamamlamış olması gerekmez.

Aksine Faz 1'in temel amaçlarından biri, şirketin mevcut durumunu belirleyerek gelişime açık alanları ortaya çıkarmaktır. Güncel Genelgeye göre Faz 1 kapsamında şirketin olgunluk kapasitesi vizyon, çevre, sosyal ve yönetişim kriterleri üzerinden değerlendirilir ve gelişime açık konular projelendirilerek sürdürülebilirlik yol haritası oluşturulur.

Ancak şirketin mevcut çalışmalarını başvuru öncesinde bir araya getirmesi değerlendirme sürecini kolaylaştırır.

Örneğin mevcutta bulunan;

• sürdürülebilirlik politikaları,
• sürdürülebilirlik raporları,
• çevre politikası,
• enerji politikası,
• insan hakları politikası,
• etik kurallar,
• tedarikçi politikaları,
• sürdürülebilirlik hedefleri,
• karbon azaltım hedefleri,
• yönetim sistemleri,
• sertifikalar,
• sürdürülebilirlik derecelendirmeleri,
• yürütülen çevresel ve sosyal projeler

tek bir envanter altında toplanabilir.

Buradaki amaç yeni dokümanlar üretmek değildir. Şirketin halihazırda sahip olduğu uygulamaları ve eksik alanları görünür hale getirmektir.

4. Çevresel, Sosyal ve Yönetişim Verilerinizi Bir Araya Getirin

Responsible® Faz 1 çalışmasının en önemli girdilerinden biri şirketin mevcut performans verileridir.

Bu nedenle başvuru öncesinde yalnızca politika ve prosedürlerin değil, mümkün olduğunca ölçülebilir performans verilerinin de hazırlanması faydalıdır.

Çevresel veriler

Örneğin;

• elektrik tüketimi,
• doğal gaz ve diğer yakıt tüketimleri,
• yenilenebilir enerji kullanımı,
• sera gazı emisyonları,
• su çekimi ve tüketimi,
• atık miktarları,
• geri kazanım oranları,
• hammadde tüketimi,
• geri dönüştürülmüş malzeme kullanımı

gibi bilgiler hazırlanabilir.

Sosyal veriler

• çalışan sayısı,
• kadın çalışan ve yönetici oranları,
• çalışan devir oranı,
• eğitim saatleri,
• iş sağlığı ve güvenliği göstergeleri,
• çalışan gelişimi uygulamaları,
• çeşitlilik ve kapsayıcılık çalışmaları

gibi veriler gözden geçirilebilir.

Yönetişim verileri

• sürdürülebilirlik sorumlulukları,
• komite ve çalışma grupları,
• etik ve uyum mekanizmaları,
• risk yönetimi uygulamaları,
• tedarikçi değerlendirme sistemleri,
• sürdürülebilirlik performansının üst yönetime raporlanması

gibi uygulamalar değerlendirmeye hazırlanabilir.

Burada önemli olan yalnızca verinin bulunması değildir.

Aynı zamanda; verinin hangi sistemden geldiğinin, hangi dönemleri kapsadığının, hangi bölüm tarafından takip edildiğinin ve ne sıklıkla güncellendiğinin bilinmesi gerekir.

Responsible® süreci bu açıdan şirketin sürdürülebilirlik veri altyapısındaki eksiklikleri görmesi için de önemli bir fırsat sunar.

5. Responsible® Ön Değerlendirmesine Hazırlanın

Responsible® Portalı, şirketlerin vizyon, çevre, sosyal ve yönetişim alanlarındaki olgunluk seviyelerini değerlendirmelerine yönelik bir ön değerlendirme seti içermektedir.

Portal üzerinden şirket tarafından girilen beyana dayalı ve henüz doğrulanmamış bilgiler kullanılarak Responsible® Ön Değerlendirme Karnesi oluşturulur.

Bu nedenle ön değerlendirme çalışmasını yalnızca tamamlanması gereken bir form olarak görmek yerine, şirketin sürdürülebilirlik olgunluğunu ilk kez bütüncül biçimde değerlendireceği bir çalışma olarak ele almak daha doğru olacaktır.

Sorular yanıtlanmadan önce ilgili departmanlardan gerekli bilgilerin toplanması ve verilen cevapların şirketin mevcut uygulamalarını doğru yansıtıp yansıtmadığının kontrol edilmesi faydalıdır.

Özellikle; “Bu uygulamamız var mı?”

sorusuyla birlikte, “Bu uygulamayı belgeleyebiliyor muyuz?”

ve “Performansını ölçüyor muyuz?”

sorularının da sorulması gerekir.

Responsible® Ön Değerlendirme Karnesi, programın güncel başvuru belgeleri arasında da yer almaktadır. Bakanlığın yayımladığı başvuru setinde ayrıca başvuru formu, taahhütname ve beyanname gibi belgelerin yanında son üç takvim yılındaki ihracat performansını gösteren belge, varsa güncel sürdürülebilirlik raporu ve kapasite raporu gibi belgeler de bulunmaktadır.

6. Şirketinizi Etkileyen Sürdürülebilirlik Gerekliliklerini Belirleyin

Responsible® Programına hazırlanırken şirketin yalnızca bugünkü performansına değil, önümüzdeki dönemde karşılaşacağı gerekliliklere de bakması gerekir.

Özellikle ihracatçı şirketler açısından sürdürülebilirlik gereklilikleri sektöre, ürüne, ihracat yapılan pazara ve müşterilere göre önemli ölçüde değişebilir.

Şirketin durumuna göre;

• Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM/CBAM),
• sürdürülebilir ürün düzenlemeleri,
• ambalaj ve ambalaj atığı düzenlemeleri,
• döngüsel ekonomi gereklilikleri,
• ürün karbon ayak izi talepleri,
• sürdürülebilir tedarik zinciri kriterleri,
• müşteri ESG değerlendirmeleri,
• sürdürülebilirlik raporlaması,
• ürün bazlı çevresel performans talepleri

gibi başlıklar önem kazanabilir.

Hazırlık aşamasında şirketin tüm sürdürülebilirlik düzenlemelerine aynı anda uyum sağlamaya çalışması gerekmez.

Daha doğru yaklaşım; “Hangi düzenleme bizim sektörümüzü, ürünümüzü veya müşterilerimizi doğrudan etkiliyor?”

sorusuna cevap vermektir.

Bu ilk haritalama, Faz 1 çalışmasında hangi konulara daha detaylı odaklanılması gerektiğinin belirlenmesine yardımcı olur.

7. Faz 1 Çalışmasına ve Sürdürülebilirlik Yol Haritasına Hazırlanın

Responsible® Programına kabul edilen şirketler için sonraki kritik aşama Faz 1 – Mevcut Durum Analizi ve Sürdürülebilirlik Yol Haritasının Oluşturulmasıdır.

Faz 1, Ticaret Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş Responsible® Programı danışmanlık firmaları tarafından yürütülmektedir.

Güncel Genelgeye göre şirketin Faz 1 çalışması için Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş Responsible® Programı danışmanlık firmalarından üç teklif alması ve ilgili ön onay başvurusunu DYS üzerinden gerçekleştirmesi gerekir. Faz 1 çalışması Bakanlığın ön onayına tabidir.

Bakanlık onayının ardından danışmanlık süreci başlatılır. Faz 1 çalışması başlamadan önce şirket ile Responsible® Programı danışmanlık firması arasında gizlilik sözleşmesi imzalanması da gerekmektedir.

Faz 1 sonunda amaç; mevcut durumun ortaya konması, gelişim alanlarının belirlenmesi ve bu gelişim alanlarının uygulanabilir projelerden oluşan bir sürdürülebilirlik yol haritasına dönüştürülmesidir.

Dolayısıyla şirketin Faz 1'e girerken kendi içinde şu soruları tartışması faydalı olacaktır: Önümüzdeki 3–5 yılda sürdürülebilirlik açısından nerede olmak istiyoruz?

Müşterilerimiz bizden hangi konularda gelişim bekliyor?

Hangi çevresel etkilerimiz daha kritik?

Hangi verileri bugün yeterince ölçemiyoruz?

Hangi yatırımları önümüzdeki yıllarda değerlendirmemiz gerekiyor?

Sürdürülebilirlik açısından en fazla gelişime ihtiyaç duyduğumuz alanlar hangileri?

Bu sorulara verilen ilk yanıtlar, danışmanlık çalışmasının şirketin gerçek ihtiyaçlarına odaklanmasına yardımcı olur.

Responsible® Programına Hazırlık İçin Kısa Kontrol Listesi

Responsible® Programına başvurmadan önce şirketinizde aşağıdaki yedi konunun net olması sürecin daha sağlıklı ilerlemesine katkı sağlayacaktır:

1. Uygunluk

Son üç yıllık ihracat kriterimizi kontrol ettik mi?

2. Organizasyon

Responsible® sürecinden sorumlu proje ekibini ve üst yönetim sponsorunu belirledik mi?

3. Mevcut çalışmalar

Politika, hedef, sertifika, rapor ve sürdürülebilirlik projelerimizi bir araya getirdik mi?

4. Veri

Enerji, emisyon, su, atık, çalışan ve tedarik zinciri verilerimize erişebiliyor muyuz?

5. Ön değerlendirme

Responsible® Portalı için gerekli bilgileri ilgili departmanlarla birlikte hazırladık mı?

6. Mevzuat ve pazar

Şirketimizi etkileyen temel sürdürülebilirlik düzenlemelerini ve müşteri taleplerini belirledik mi?

7. Yol haritası yaklaşımı

Responsible® sürecinde hangi gelişim alanlarına odaklanmak istediğimize ilişkin ilk değerlendirmemizi yaptık mı?

Bu soruların tamamına başlangıçta kusursuz cevaplar verilmesi gerekmez.

Responsible® Programının amacı zaten şirketin mevcut durumunu değerlendirmek, eksik alanları belirlemek ve bu eksiklikleri yönetilebilir projelere dönüştürmektir.

Ancak temel verileri hazırlanmış, şirket içi sorumlulukları belirlenmiş ve üst yönetim tarafından sahiplenilmiş bir süreç, Faz 1 çalışmasının daha verimli yürütülmesini sağlar.

Responsible® Programında Hazırlık Neden Önemli?

Responsible® Programı bir belge alma veya yalnızca destekten yararlanma süreci olarak ele alındığında sağlayabileceği fayda sınırlı kalabilir.

Programın esas değeri, şirketin sürdürülebilirlik dönüşümünü sistematik hale getirecek bir yol haritasının oluşturulmasıdır.

Bu nedenle hazırlık aşaması; mevcut durumun doğru değerlendirilmesi, önceliklerin doğru belirlenmesi, şirket için gerçekten gerekli projelerin oluşturulması ve kaynakların doğru alanlara yönlendirilmesi açısından önem taşır.

Doğru hazırlanan bir şirket için Responsible® Faz 1 çalışması, yalnızca mevcut durumun fotoğrafını çeken bir analiz değil, şirketin önümüzdeki yıllardaki sürdürülebilirlik dönüşümünün temelini oluşturan bir planlama aracı haline gelebilir.

Metsims ile Responsible® Programına Hazırlık

Metsims, T.C. Ticaret Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş Responsible® Programı danışmanlık firması olarak şirketlerin Faz 1 – Mevcut Durum Analizi ve Sürdürülebilirlik Yol Haritası çalışmalarını gerçekleştirmektedir.

Sürdürülebilirlik stratejisi, iklim değişikliği, karbon yönetimi, enerji ve kaynak verimliliği, yaşam döngüsü değerlendirmesi, ürün sürdürülebilirliği, döngüsel ekonomi, sürdürülebilir tedarik zinciri, sürdürülebilirlik raporlaması ve ESG yönetimi alanlarındaki uzmanlığımızla şirketlerin mevcut durumlarının teknik ve stratejik açıdan değerlendirilmesine odaklanıyoruz.

Responsible® sürecinde belirlenen gelişim alanlarını yalnızca tespit etmekle kalmayıp, şirketin sektörü, operasyonları ve öncelikleri doğrultusunda uygulanabilir, ölçülebilir ve takip edilebilir proje kartlarına dönüştürüyoruz.

Responsible® Programına uygunluğunuzu ve Faz 1 öncesinde şirketinizde yapılabilecek hazırlıkları değerlendirmek için Metsims ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.