Responsible® Programında Faz 1, Faz 2 ve Faz 3: Şirketleri Hangi Süreçler Bekliyor?

Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği kapsamında uygulanan Responsible® Programı, şirketlerin sürdürülebilirlik alanındaki mevcut durumlarının analiz edilmesinden uygulama danışmanlığına ve gerçekleştirilen iyileştirmelerin doğrulanmasına kadar uzanan üç aşamalı bir yapı sunuyor.

Responsible® Faz 1, Faz 2 ve Faz 3, birbirini tamamlayan ancak her proje için zorunlu olarak sıralı biçimde yürütülmesi gerekmeyen danışmanlık süreçlerini kapsıyor.

Peki, Responsible® Programının aşamaları nelerdir? Faz 1'de şirketlerden hangi çalışmalar beklenir? Faz 2 ve Faz 3 kapsamında hangi danışmanlık hizmetleri desteklenir?

Responsible® Programı Nedir ve Kaç Aşamadan Oluşur?

Responsible® Programı, T.C. Ticaret Bakanlığının 5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Karar kapsamında yürüttüğü Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği ile ilişkili bir programdır.

Program, şirketlerin Yeşil Mutabakat'a uyum süreçlerindeki ihtiyaçlarının analiz edilmesini ve belirlenen gelişim alanlarına yönelik danışmanlık çalışmalarının desteklenmesini amaçlar.

Ticaret Bakanlığının 10 Ağustos 2026 tarihli Genelgesi doğrultusunda Responsible® Programı üç temel aşamadan oluşur: Faz 1 – Mevcut Durum Analizi ve Sürdürülebilirlik Yol Haritası: Şirketin sürdürülebilirlik olgunluk kapasitesi değerlendirilir ve gelişime açık alanlarına yönelik projeler belirlenir.

Faz 2 – Uygulama Danışmanlığı: Sürdürülebilirlik yol haritasında yer alan projelere yönelik uygun danışmanlık hizmetleri desteklenir.

Faz 3 – İzleme ve Doğrulama Danışmanlığı: Şirketin mevcut durumunda kaydedilen iyileşmelerin ölçülmesi, izlenmesi, doğrulanması ve raporlanmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirilir.

Programın her aşaması farklı bir amaca hizmet ederken Faz 1'de oluşturulan sürdürülebilirlik yol haritası, sonraki aşamalara yönelik temel çerçeveyi oluşturur.

Responsible® Programına Başvuru: Faz 1 Öncesinde Hangi Süreçler Yürütülür?

Responsible® Programının danışmanlık aşamalarına geçmeden önce şirketlerin destek kapsamına alınması gerekir.

Ticaret Bakanlığının güncel Genelgesi'ne göre programa, başvuru yılından önceki son üç takvim yılında toplam 300.000 ABD doları ve üzerinde ihracat yapan imalatçı ve ihracatçı şirketler başvurabilir.

Başvuru kapsamında şirketler, Responsible® Portalında yer alan başvuru formunu ve Genelge'nin EK-1'inde belirtilen belgeleri Destek Yönetim Sistemi (DYS) üzerinden Bakanlığa sunar.

Başvurular değerlendirilirken şirketlerin sürdürülebilirlik vizyonu ve stratejisi, ihracat vizyonu ve kültürü, üst yönetimin projeyi sahiplenme düzeyi, proje ekibinin niteliği ve sürdürülebilirlik stratejisinin mali yapıya uygunluğu dikkate alınır.

Değerlendirme sonucunda destek kapsamına alınması uygun bulunan şirketlere DYS üzerinden bildirim yapılır. Bu aşamanın ardından Faz 1 çalışmaları için gerekli danışmanlık firması seçimi ve ön onay süreci başlatılabilir.

Responsible® Faz 1: Mevcut Durum Analizi ve Sürdürülebilirlik Yol Haritası

Responsible® Faz 1, şirketlerin sürdürülebilirlik alanındaki mevcut olgunluk düzeylerinin değerlendirilmesi ve bu değerlendirme sonucunda gelişim alanlarına yönelik sürdürülebilirlik yol haritasının hazırlanması aşamasıdır.

Ticaret Bakanlığının Genelgesi'nin 8. maddesine göre Faz 1 kapsamında şirketlerin Yeşil Mutabakat'a uyum sürecindeki olgunluk kapasitesi dört temel kriter üzerinden analiz edilir.

1. Sürdürülebilirlik Olgunluk Kapasitesinin Değerlendirilmesi

Faz 1 mevcut durum analizi kapsamında şirketlerin sürdürülebilirlik performansları şu alanlarda değerlendirilir:

• Vizyon: Şirketin sürdürülebilirlik vizyonu, stratejik yaklaşımı ve yeşil dönüşüm hedefleri.
• Çevre: Çevresel sürdürülebilirlik uygulamaları, çevresel etkiler ve gelişime açık alanlar.
• Sosyal: Şirketin sosyal sürdürülebilirlikle ilişkili uygulamaları ve mevcut yönetim yaklaşımı.
• Yönetişim: Kurumsal yönetişim yapısı ve sürdürülebilirlik yönetimi süreçleri.

Bu değerlendirme, şirketin sürdürülebilirlik alanındaki mevcut durumunun ortaya konulmasını ve gelişim ihtiyaçlarının belirlenmesini sağlar.

2. Sürdürülebilirlik Yol Haritasının Hazırlanması

Mevcut durum analizinin tamamlanmasının ardından şirketin gelişime açık alanları belirlenerek sürdürülebilirlik yol haritası oluşturulur.

Yol haritası, mevcut durum analizinde belirlenen iyileştirme ihtiyaçlarının projelendirilmesini esas alır. Böylece şirketin sürdürülebilirlik alanındaki gelişim konuları, sonraki aşamalarda değerlendirilebilecek projelere dönüştürülür.

Faz 1 sonucunda hazırlanan Mevcut Durum Analizi ve Sürdürülebilirlik Yol Haritası Raporu'nun, Ticaret Bakanlığının EK-6'da belirlediği rapor içeriğine uygun olması ve Bakanlık tarafından onaylanması gerekir.

3. Faz 1 Danışmanlık Firmasının Seçilmesi ve Ön Onay Süreci

Responsible® Faz 1 çalışmaları, Ticaret Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş Responsible® Programı danışmanlık firmaları tarafından yürütülür.

Şirketlerin Faz 1 çalışmasına başlayabilmesi için Bakanlıktan ön onay alması gerekir.

Güncel Genelge'ye göre şirketler, yetkilendirilmiş danışmanlık firmalarından aldıkları üç teklif ile EK-7 Ön Onay Teklif Formu'nu DYS üzerinden Bakanlığa iletir.

Bakanlığın ön onayından sonra şirketin işletme büyüklüğüne göre belirlenen tutara kadar danışmanlık firmasına ödeme yapması ve ödemenin ardından belirlenen süre içinde Faz 1 çalışmalarına başlaması gerekir.

Ayrıca Faz 1 çalışmaları başlamadan önce şirket ile danışmanlık firması arasında gizlilik sözleşmesi imzalanmalıdır.

Yerinde inceleme çalışmasının, en az beş yıllık tecrübeye sahip ve en az biri mühendislik lisans eğitimini tamamlamış en az iki danışman tarafından gerçekleştirilmesi esastır.

Responsible® Faz 1 Tamamlandığında Ne Olur?

Faz 1'in sonunda şirketin mevcut durumunu ve sürdürülebilirlik yol haritasını içeren rapor hazırlanarak Ticaret Bakanlığının değerlendirmesine sunulur.

Raporun onaylanmasıyla şirketler, ihtiyaçlarına göre Faz 2 uygulama danışmanlığı ve/veya Faz 3 izleme ve doğrulama danışmanlığı aşamasına geçebilir.

Böylece Faz 1, şirketin sonraki danışmanlık çalışmalarının hangi alanlarda yürütülebileceğini ortaya koyan temel aşama niteliğindedir.

Responsible® Faz 2: Uygulama Danışmanlığı Süreci

Responsible® Faz 2, Faz 1 kapsamında oluşturulan sürdürülebilirlik yol haritasındaki projelere yönelik uygulama danışmanlığı hizmetlerini kapsar.

Ticaret Bakanlığının güncel Genelgesi'nin 10. maddesi kapsamında Faz 2 aşamasında üç temel gider grubu desteklenir.

1. Sürdürülebilirlik Danışmanlığı

Şirketlerin sürdürülebilirlik yol haritasında yer alan projeler kapsamında uygun sürdürülebilirlik danışmanlığı hizmetlerine ilişkin giderleri desteklenebilir.

Bu kapsamda teknik ve/veya finansal fizibilite danışmanlığı ile kontrol, doğrulama ve raporlama faaliyetleri de desteklenen giderler arasında yer alır.

Desteklenecek hizmetlerin kapsamının belirlenmesinde, Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan EK-2 Desteklenecek Danışmanlıklar Listesi esas alınır.

2. Bilişim Danışmanlığı

Faz 2 kapsamında, sürdürülebilirlik yol haritasında yer alan projelerle ilişkili bilişim danışmanlığı giderleri de desteklenebilir.

Bu hizmetlerin destek kapsamında değerlendirilebilmesi için ilgili projenin ve danışmanlık giderlerinin güncel Genelge'deki koşulları karşılaması gerekir.

3. Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması Eğitimleri

Faz 2 kapsamında desteklenen bir diğer gider grubu, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından onaylanan kurumsal sürdürülebilirlik raporlaması eğitim programlarına katılım bedelleridir.

Bu düzenleme, şirketlerin sürdürülebilirlik raporlaması alanındaki yetkinliklerini geliştirmeye yönelik eğitim harcamalarının belirlenen koşullarla desteklenmesine olanak tanır.

Responsible® Faz 2 Danışmanlığı Zorunlu mu?

Hayır. Ticaret Bakanlığının Genelgesi'nin 11. maddesine göre sürdürülebilirlik yol haritasındaki projelerin tamamı için Faz 2 uygulama danışmanlığı alınması zorunlu değildir.

Şirketler, sürdürülebilirlik yol haritasında belirlenen projelerin niteliğine ve ihtiyaçlarına göre uygun danışmanlık hizmetlerinden yararlanabilir.

Bu nedenle Faz 2, şirketin sürdürülebilirlik yol haritasında yer alan bütün projeleri aynı anda uygulamasını veya her proje için danışmanlık hizmeti almasını gerektiren zorunlu bir aşama olarak değerlendirilmemelidir.

Responsible® Faz 3: İzleme ve Doğrulama Danışmanlığı

Responsible® Faz 3, şirketlerin mevcut durumlarında kaydedilen sürdürülebilirlik iyileşmelerinin ölçülmesi, izlenmesi, doğrulanması ve raporlanmasına yönelik danışmanlık çalışmalarını kapsar.

Ticaret Bakanlığının Genelgesi'nin 12. maddesine göre Faz 3 kapsamında, şirketlerin gerçekleştirdikleri projelerin sonuçlarının değerlendirilmesine yönelik izleme ve doğrulama danışmanlığı giderleri desteklenebilir.

Bunun yanı sıra söz konusu danışmanlık süreci için zorunlu olan ve ilgili mevzuatta tanımlanan akredite kurum veya kuruluşlardan alınan sertifikasyon hizmeti giderleri de belirlenen koşullarla destek kapsamında değerlendirilebilir.

Faz 3 Kapsamında Hangi Çalışmalar Gerçekleştirilir?

Faz 3, şirketin sürdürülebilirlik performansında kaydedilen gelişmelerin değerlendirilmesine odaklanır.

Bu aşamada mevcut durumda gerçekleşen iyileşmelerin ölçülmesi, izlenmesi, doğrulanması ve raporlanmasına yönelik çalışmalar yürütülür.

Böylece şirketlerin gerçekleştirdikleri projelerin sonuçları, ilgili izleme ve doğrulama süreçleri üzerinden değerlendirilebilir.

Faz 2 Tamamlanmadan Faz 3'e Geçilebilir mi?

Evet. Responsible® Programında Faz 2 ve Faz 3 süreçlerinin her zaman ardışık olarak yürütülmesi zorunlu değildir.

10 Ağustos 2026 tarihli Genelge'ye göre şirketler, sürdürülebilirlik yol haritasında yer alan Faz 3 kapsamındaki projeleri, Faz 2 projelerinden önce veya bu projelerle eş zamanlı olarak hayata geçirebilir ve desteğe başvurabilir.

Ayrıca şirketlerin danışmanlık hizmeti almadan gerçekleştirdikleri projeler ile sürdürülebilirlik yol haritası dışında yürüttükleri projelerin izlenmesi ve doğrulanmasına yönelik belirli koşullar çerçevesinde Faz 3 desteğinden yararlanmaları da mümkündür.

Bu düzenleme, şirketlerin uygulama ve doğrulama çalışmalarını proje ihtiyaçlarına göre planlamalarına olanak tanır.

Responsible® Programında Faz 1, Faz 2 ve Faz 3 Arasındaki Farklar

Responsible® Programının üç aşaması, şirketlerin yeşil dönüşüm sürecinin farklı ihtiyaçlarına odaklanır.

Bu aşamalar arasındaki temel fark, Faz 1'in şirketin mevcut durumunu ve gelişim ihtiyaçlarını ortaya koyması, Faz 2'nin uygun projelere yönelik danışmanlık faaliyetlerini kapsaması ve Faz 3'ün gerçekleştirilen iyileşmelerin değerlendirilmesine odaklanmasıdır.

Responsible® Programının Aşamalarında Şirketlerin Dikkat Etmesi Gerekenler

Responsible® Programının etkin biçimde yürütülebilmesi için şirketlerin her aşamaya ilişkin başvuru ve destek koşullarını dikkate alması gerekir.

Faz 1 için ön onay: Faz 1 çalışmalarına başlamadan önce Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş danışmanlık firmalarından üç teklif alınması ve DYS üzerinden ön onay başvurusu yapılması gerekir.

Faz 1 raporunun onaylanması: Mevcut durum analizi ve sürdürülebilirlik yol haritası raporunun Bakanlık tarafından onaylanması, sonraki danışmanlık desteklerinden yararlanılması açısından temel koşuldur. Genelge'deki özel hükümler saklıdır.

Faz 2 ve Faz 3'te esneklik: Şirketlerin yol haritasındaki bütün projeler için uygulama veya izleme ve doğrulama danışmanlığı alması zorunlu değildir.

Proje takvimi: Güncel Genelge, projelerin sürdürülebilirlik yol haritasında belirtilen takvim ve öncelik sırasına bağlı kalınmaksızın gerçekleştirilebilmesine imkân tanımaktadır.

Destek başvuru süreleri: Genelge'nin 21. maddesine göre harcamaların desteklenmesine yönelik başvurular, genel olarak ödeme belgesi tarihinden itibaren en geç altı ay içerisinde yapılmalıdır. Faz 1 harcamasına ilişkin destek başvurusu ise Faz 1 raporunun Bakanlık tarafından onaylandığı tarihten itibaren en geç altı ay içinde gerçekleştirilmelidir.

Bu koşullar, şirketlerin Responsible® Programını planlarken danışmanlık süreçlerinin yanı sıra başvuru ve belge yönetimini de dikkate almalarını gerektirir.

Responsible® Programı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Responsible® Faz 1 nedir?

Responsible® Faz 1, şirketlerin sürdürülebilirlik olgunluk kapasitesinin vizyon, çevre, sosyal ve yönetişim kriterleri üzerinden değerlendirildiği ve sürdürülebilirlik yol haritasının hazırlandığı aşamadır.

Responsible® Faz 2 nedir?

Responsible® Faz 2, sürdürülebilirlik yol haritasında yer alan projelere yönelik uygun uygulama danışmanlığı hizmetlerinin desteklendiği aşamadır. Bu kapsamda sürdürülebilirlik ve bilişim danışmanlığı ile KGK tarafından onaylanan kurumsal sürdürülebilirlik raporlaması eğitim programlarına katılım bedelleri desteklenebilir.

Responsible® Faz 3 nedir?

Responsible® Faz 3, şirketlerin mevcut durumlarında kaydedilen iyileşmelerin ölçülmesi, izlenmesi, doğrulanması ve raporlanmasına yönelik danışmanlık aşamasıdır.

Responsible® Programında Faz 1 zorunlu mu?

Genel kural olarak şirketlerin sonraki danışmanlık desteklerinden yararlanabilmeleri için Faz 1 raporunun Bakanlık tarafından onaylanmış olması gerekir. Genelge'nin 27.

maddesinde özel düzenlemeler bulunmaktadır.

Responsible® Programında Faz 2 ve Faz 3 zorunlu mu?

Hayır. Sürdürülebilirlik yol haritasındaki bütün projeler için Faz 2 danışmanlığı alınması veya Faz 2 danışmanlığı yapılan her projede Faz 3 hizmetinden yararlanılması zorunlu değildir.

Responsible® Faz 2 ve Faz 3 aynı anda yürütülebilir mi?

Evet. Güncel düzenlemeye göre Faz 3 kapsamındaki projeler, Faz 2 projelerinden önce veya bunlarla eş zamanlı olarak yürütülebilir.

Responsible® Programında destek oranı ne kadar?

Ticaret Bakanlığının 10 Ağustos 2026 tarihli Genelgesi kapsamında uygun Faz 1, Faz 2 ve Faz 3 danışmanlık giderleri %50 oranında desteklenir. Destekten yararlanılabilmesi için harcamaların ilgili mevzuat koşullarını karşılaması gerekir.

Sonuç: Responsible® Programında Üç Aşamalı Yeşil Dönüşüm Süreci

Responsible® Programı, ihracatçı şirketlerin sürdürülebilirlik alanındaki mevcut durumlarını değerlendirmelerine, gelişim alanlarını projelendirmelerine ve gerçekleştirilen iyileştirmelerin sonuçlarını izlemelerine yönelik üç aşamalı bir yapı sunmaktadır.

Faz 1, şirketlerin sürdürülebilirlik olgunluğunun değerlendirilmesini ve sürdürülebilirlik yol haritasının hazırlanmasını kapsarken Faz 2, belirlenen projelere yönelik uygun uygulama danışmanlığı hizmetlerine odaklanır. Faz 3 ise şirketlerin sürdürülebilirlik performansında kaydedilen iyileşmelerin ölçülmesi ve doğrulanmasını ele alır.

Ticaret Bakanlığının güncel düzenlemesi kapsamında Faz 2 ve Faz 3 süreçlerinin proje ihtiyaçlarına göre esnek biçimde yürütülebilmesi, şirketlerin sürdürülebilirlik yol haritalarını kendi öncelikleri doğrultusunda uygulamalarına imkân tanımaktadır.

Responsible® Programı'ndan yararlanmak isteyen şirketlerin, her aşamada geçerli başvuru koşullarını, danışmanlık gerekliliklerini ve destek süreçlerini dikkate alarak çalışmalarını planlamaları önem taşımaktadır.