Responsible® Programı Nedir? Şirketler İçin Temel Rehber

Ticaret Bakanlığı tarafından uygulanan Responsible® Programı, diğer adıyla Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği, şirketlerin bu dönüşüm sürecini planlı ve ölçülebilir biçimde yönetmelerine destek olmak amacıyla oluşturuldu.

Program kapsamında şirketlerin mevcut sürdürülebilirlik seviyelerinin değerlendirilmesinden sürdürülebilirlik yol haritasının hazırlanmasına, belirlenen projelerin uygulanmasından sonuçlarının izlenmesi ve doğrulanmasına kadar uzanan bütüncül bir dönüşüm modeli uygulanıyor.

Responsible® Programı Nedir?

Responsible® Programı, Ticaret Bakanlığı tarafından ihracatçı şirketlerin Yeşil Mutabakat'a uyumunu ve yeşil dönüşüm kapasitelerini geliştirmek amacıyla yürütülen bir destek programıdır.

Programın temel yaklaşımı yalnızca şirketin mevcut sürdürülebilirlik performansını değerlendirmek değildir. Mevcut durumun analiz edilmesi, gelişim alanlarının belirlenmesi ve şirket özelinde uygulanabilir bir sürdürülebilirlik yol haritası oluşturulması hedeflenir.

Bu kapsamda şirketler;

• sürdürülebilirlik stratejisi,
• çevresel performans,
• enerji ve kaynak verimliliği,
• sera gazı emisyonları,
• su ve atık yönetimi,
• döngüsel ekonomi,
• sosyal sürdürülebilirlik,
• kurumsal yönetişim,
• sürdürülebilir tedarik zinciri,
• dijital dönüşüm

gibi farklı alanlarda değerlendirilerek gelişime açık noktalarını daha sistematik şekilde belirleyebilir.

Ticaret Bakanlığı, Responsible® Programını şirketlerin yeşil ve dijital dönüşüm süreçlerinde mevcut durum analizi ve sürdürülebilirlik yol haritası oluşturmasını ve bu yol haritasında belirlenen projelere yönelik danışmanlık hizmetlerini destekleyen bir mekanizma olarak tanımlıyor.

Responsible® Programından Kimler Yararlanabilir?

Responsible® Programı her şirket için otomatik olarak yararlanılabilen bir destek mekanizması değildir.

Güncel düzenlemeye göre programa, cari yıldan önceki son üç takvim yılında toplam 300.000 ABD doları ve üzerinde ihracat gerçekleştiren imalatçı ve ihracatçı şirketler başvurabilir. 10 Ağustos 2026 tarihli güncellemeyle ihracat tutarının hesaplanmasında belirli koşullarla grup şirketleri veya dış ticaret şirketleri üzerinden yapılan ihracat ile ihraç kayıtlı satışlar da dikkate alınabilmektedir.

Başvurunun yalnızca ihracat tutarı üzerinden değerlendirilmediğini de belirtmek gerekir.

Bakanlık değerlendirmesinde şirketin; sürdürülebilirlik vizyonu ve stratejisi, ihracat vizyonu ve kültürü, üst yönetimin projeyi sahiplenme düzeyi, proje ekibinin niteliği ve sürdürülebilirlik stratejisinin mali yapıyla uyumu gibi unsurlar dikkate alınmaktadır.

Dolayısıyla Responsible® Programına hazırlık, yalnızca bir başvuru dosyasının hazırlanmasından ziyade şirketin yeşil dönüşüm yaklaşımının kurumsal düzeyde ele alınmasını gerektirir.

Responsible® Programı Hangi Aşamalardan Oluşur?

Responsible® Programı üç temel fazdan oluşmaktadır.

Faz 1: Mevcut Durum Analizi ve Sürdürülebilirlik Yol Haritası

İlk aşamada şirketin sürdürülebilirlik açısından mevcut konumu değerlendirilir.

Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş Responsible® Programı danışmanlık firması, şirketi vizyon, çevre, sosyal ve yönetişim kriterleri çerçevesinde analiz eder. Analiz sonucunda gelişime açık alanlar belirlenir ve bu alanlar için projelerden oluşan bir sürdürülebilirlik yol haritası hazırlanır.

Bu aşama programın temelini oluşturur. Çünkü Faz 2'de uygulanacak çalışmalar, Faz 1 sonucunda oluşturulan yol haritasına dayanır.

Faz 2: Uygulama Danışmanlığı

İkinci aşamada sürdürülebilirlik yol haritasında belirlenen projelerin hayata geçirilmesine odaklanılır.

Şirketin ihtiyacına bağlı olarak karbon yönetimi, enerji verimliliği, kaynak verimliliği, sürdürülebilir üretim, sürdürülebilirlik raporlaması, kurumsal altyapı veya dijital dönüşüm gibi alanlarda projeler geliştirilebilir.

Buradaki temel fark, Responsible® Programının yalnızca şirketin durumunu tespit eden bir değerlendirme çalışması olmamasıdır. Program, belirlenen gelişim alanlarının uygulamaya dönüştürülmesini de amaçlar.

Faz 3: İzleme ve Doğrulama

Programın üçüncü fazında gerçekleştirilen projelerin çıktıları izlenir ve doğrulanır.

Böylece sürdürülebilirlik çalışmaları yalnızca planlanan aksiyonlar üzerinden değil, ortaya çıkan performans ve gelişim üzerinden de değerlendirilebilir.

Responsible® Programının üç fazlı yapısı, şirketler açısından analiz → dönüşüm → ölçüm şeklinde devam eden sistematik bir süreç oluşturur.

Responsible® Programı Desteği Ne Kadar?

Responsible® Programının şirketler açısından önemli unsurlarından biri, sürdürülebilirlik dönüşümüne ilişkin danışmanlık giderlerinin belirli koşullar kapsamında Ticaret Bakanlığı tarafından desteklenmesidir.

2026 yılı itibarıyla:

%50

Destek oranı

5 yıl

Destek süresi

17.640.256 TL

2026 yılı destek üst limiti

olarak uygulanmaktadır. Destek üst limitleri her yıl ilgili mevzuat doğrultusunda güncellenmektedir.

Bu nedenle şirketlerin Responsible® Programı başvurusunu değerlendirirken yalnızca mevcut destek tutarını değil, oluşturulacak sürdürülebilirlik yol haritasının beş yıllık dönüşüm planındaki rolünü de dikkate almaları önemlidir.

Responsible® Programına Nasıl Başvurulur?

Responsible® Programı başvuru süreci, Responsible® Portalı ve Ticaret Bakanlığı Destek Yönetim Sistemi (DYS) üzerinden yürütülmektedir.

İlk aşamada Responsible® Portalı üzerinden şirketin sürdürülebilirlik olgunluğunu değerlendiren Ön Değerlendirme Seti tamamlanır. Portal üzerinde şirketin vizyon, çevre, sosyal ve yönetişim alanlarındaki mevcut durumuna ilişkin bir Responsible® Ön Değerlendirme Karnesi oluşturulur.

Başvuru formu ve gerekli belgeler daha sonra DYS üzerinden Ticaret Bakanlığına iletilir.

Şirketin destek kapsamına alınmasının ardından Faz 1 çalışması için Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş Responsible® Programı danışmanlık firmaları arasından seçim süreci yürütülür.

Güncel Genelge kapsamında şirketin üç farklı yetkilendirilmiş Responsible® Programı danışmanlık firmasından teklif alması ve ön onay başvurusunu DYS üzerinden gerçekleştirmesi gerekmektedir.

Responsible® Programı Şirketlere Ne Kazandırır?

Responsible® Programını yalnızca bir devlet desteği olarak değerlendirmek programın sağlayabileceği kurumsal faydayı sınırlar.

Doğru yapılandırılmış bir Responsible® süreci şirketin sürdürülebilirlik çalışmalarını farklı departmanlarda yürütülen bağımsız faaliyetlerden çıkararak ortak bir dönüşüm yol haritası altında birleştirmesine yardımcı olabilir.

Program sayesinde şirketler mevcut sürdürülebilirlik performanslarını daha kapsamlı şekilde analiz edebilir, öncelikli gelişim alanlarını belirleyebilir, dönüşüm projelerini somutlaştırabilir ve kaynaklarını hangi alanlara yönlendireceğine ilişkin daha sistematik kararlar alabilir.

Bu yapı aynı zamanda Avrupa Yeşil Mutabakatı, müşteri beklentileri, sürdürülebilir tedarik zinciri kriterleri ve giderek gelişen çevresel düzenlemeler karşısında şirketlerin kurumsal hazırlık seviyelerini geliştirmeleri açısından da önem taşır.

Responsible® Markası Nedir?

Program kapsamında ayrıca Responsible® Markası kullanımı söz konusu olabilir.

Responsible® Markası, vizyon, çevre, sosyal ve yönetişim temelli sürdürülebilirlik kriterlerinde belirli bir seviyenin üzerinde olduğu tespit edilen şirketlere Bakanlık tarafından kullanım izni verilen bir markadır.

Ancak program kapsamında yer almak, otomatik olarak Responsible® Markası kullanma hakkı sağlamaz.

Güncel düzenleme kapsamında Faz 1 raporunun onaylanmasının ardından şirketler marka kullanımı için başvuru yapabilir. Bakanlık tarafından uygun bulunan şirketler Responsible® Markasını 5 yıl süreyle kullanabilir.

Responsible® Programına Nereden Başlamalısınız?

Responsible® Programına başvurmayı planlayan şirketlerin sürece başlamadan önce ihracat uygunluklarını kontrol etmeleri, şirket içinde projeden sorumlu olacak ekipleri belirlemeleri ve mevcut sürdürülebilirlik çalışmalarını gözden geçirmeleri faydalı olacaktır.

Karbon ayak izi, enerji ve su tüketimi, atık yönetimi, çalışan uygulamaları, tedarik zinciri, sürdürülebilirlik politikaları, hedefler ve mevcut raporlama çalışmaları bu hazırlığın temel veri kaynaklarını oluşturabilir.

Faz 1 çalışmasının amacı tüm şirketler için standart bir proje listesi oluşturmak değil; şirketin sektörü, operasyonları, mevcut performansı ve gelişim ihtiyaçları doğrultusunda uygulanabilir bir sürdürülebilirlik yol haritası ortaya koymaktır.

Metsims ile Responsible® Programı

Metsims, T.C. Ticaret Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş Responsible® Programı danışmanlık firması olarak şirketlerin Faz 1 kapsamında mevcut durum analizlerinin gerçekleştirilmesi ve sürdürülebilirlik yol haritalarının oluşturulması süreçlerinde görev almaktadır.

Çevre, iklim, sürdürülebilirlik raporlaması, ürün sürdürülebilirliği ve sürdürülebilirlik stratejisi alanlarındaki teknik uzmanlığımızla şirketlerin mevcut durumlarını yalnızca değerlendirmek değil, belirlenen gelişim alanlarını uygulanabilir ve ölçülebilir projelere dönüştürmek üzere çalışıyoruz.

Responsible® Programına uygunluğunuzu değerlendirmek ve başvuru süreci hakkında bilgi almak için Metsims ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.